Tır ve Dorse Ölçüleri: Bir Tır Kaç Ton Taşır?
Tır ölçüleri Türkiye’de Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 128. maddesiyle sınırlanır: azami genişlik 2,55 metre (frigorifik kasada 2,60 metre), azami yükseklik yükle birlikte 4 metre, çekici ve dorseden oluşan tırın azami uzunluğu 16,50 metredir. Beş ve daha fazla dingilli bir tır yüküyle birlikte en çok 40 ton olabilir; standart tenteli bir tır bu sınırda yaklaşık 24–26 ton net yük taşır.
Yasal tır ölçüleri, karayolu taşımacılığında araç seçiminden palet planına kadar pek çok kararı belirler. Aşağıda yasal üst sınırları, dorse tiplerine göre iç ölçüleri ve net yükün nasıl hesaplandığını tablolarla bulabilirsiniz.
Tır Ölçüleri: Karayolunda İzin Verilen Azami Boyutlar
Yönetmelik, araçların yüklü ve yüksüz hâlde uyması gereken boyutları tek maddede toplar ve bu sınırlar aracın üretim tarihine bakılmaksızın uygulanır. Tır ölçüleri tescil aşamasında da kontrol edilir: üreticinin verdiği orijinal teknik değerler esas alınır ve bu sınırları aşan araçlar, yönetmelikteki istisnalar dışında tescil edilemez.
| Ölçü | Araç veya düzen | Yasal üst sınır |
|---|---|---|
| Genişlik | Tüm araçlar | 2,55 m |
| Genişlik | Frigorifik araçların yalnızca frigorifik kasası | 2,60 m |
| Yükseklik | Tüm araçlar (yüklü veya yüksüz) | 4,00 m |
| Uzunluk | Tek motorlu araç (kamyon, çekici; otobüs hariç) | 12,00 m |
| Uzunluk | Römork | 12,00 m |
| Uzunluk | Çekici + yarı römork (tır) | 16,50 m |
| Uzunluk | Kamyon + römork | 18,75 m |
| Uzunluk | İki römorklu katar | 22,00 m |
Yükseklik sınırı yükü de kapsar; yüklü hâlde aracın en yüksek noktası 4 metreyi geçemez. Uzunlukta ise tır ölçüleri araç düzenine göre değişir: tek başına bir kamyon ya da çekici 12 metreyi, tır 16,50 metreyi, kamyon ve römorktan oluşan katar 18,75 metreyi aşamaz.
Azami Ağırlıklar: Dingil Yükleri ve Toplam Ağırlık
Ağırlıkta iki sınır birlikte uygulanır: aracın yüküyle birlikte toplam ağırlığı ve her dingilin ya da dingil grubunun yola aktardığı yük. Toplam ağırlık sınırın altında kalsa bile yükün öne veya arkaya yığılması tek bir dingili aşırı yükleyebilir; bu durumda da yasal sınır aşılmış olur.
| Araç ve dingil düzeni | Azami toplam ağırlık |
|---|---|
| İki dingilli motorlu araçlar ve römorklar | 18 ton |
| Üç dingilli motorlu araçlar | 25 ton (şartlı 26 ton) |
| Üç dingilli yarı römorklu araçlar | 28 ton |
| Dört dingilli motorlu araçlar | 32 ton |
| Dört dingilli römorklu ve yarı römorklu araçlar | 36 ton |
| Dört dingilli yarı römorklu araçlar (dorse dingil grubu 20 ton ise) | 38 ton |
| Beş veya daha çok dingilli yarı römorklu ya da römorklu katarlar | 40 ton |
| 40 ft ISO konteyner taşıyan, üç dingilli çekici + iki veya üç dingilli yarı römork | 44 ton |
Dingil yükü sınırlarından öne çıkanlar şunlardır:
- Tek dingil: Tahriksiz dingilde 10 ton, tahrikli (çeker) dingilde 11,5 ton.
- Römork ve yarı römorkta iki dingilli grup: Dingiller arası mesafeye göre 11 ile 20 ton arası; mesafe 1,8 metre ve üzerindeyse 20 ton.
- Üç dingilli grup: Dingil aralığı 1,3 metre veya daha azsa 21 ton, 1,3–1,4 metre arasındaysa 24 ton.
Örneğin bir üreticinin standart tenteli dorsesinde dingil aralığı 1,31 metredir; bu aralıktaki üçlü dingil grubu için yasal sınır 24 tondur. Tartı ve boyut ölçümündeki toleranslar ayrı bir yönetmelikle düzenlenir, ancak yükleme planı toleransa güvenerek değil, sınırın altında kalacak şekilde yapılmalıdır.
Tır Dorse Ölçüleri: Tiplere Göre İç Ölçü, Hacim ve Kapasite
Yasal tır ölçüleri aracın dış sınırlarını belirler; yükü planlarken ise dorse ölçüleri, yani kasanın iç uzunluğu, genişliği ve yüksekliği önemlidir. Aşağıdaki değerler Tırsan, Krone ve Schmitz Cargobull’un yayımladığı teknik verilerden derlenmiştir. Aynı tipte bile model, çatı sistemi ve çekici yüksekliğine göre farklar olur; bu yüzden tüm değerler yaklaşıktır.
| Dorse tipi | Yaklaşık iç ölçü (U × G × Y) | Yaklaşık hacim | Euro palet | Yaklaşık net yük |
|---|---|---|---|---|
| Standart tenteli | 13,6 × 2,47–2,48 × 2,65–2,75 m | ~90 m³ | 33–34 | 24–26 ton |
| Mega tenteli | 13,6 × 2,47–2,48 × 2,90–3,00 m | ~100 m³ | 33–34 | 24–26 ton |
| Frigorifik | 13,3–13,4 × 2,46 × 2,60–2,65 m | ~86–88 m³ | 33 | 22–24 ton |
| Damperli (çelik kasa) | Kasa boyu yaklaşık 7–10,5 m | ~22–32 m³ | – | 25–27 ton |
| Açık kasa / platform | 13,6 × 2,48 m taban | – | 33–34 | 25–27 ton |
| Lowbed | Havuz boyu ~9 m (uzatılabilir), platform yüksekliği ~0,75–0,90 m | – | – | 40 ton sınırında ~20 ton veya altı; ağır yükte özel izin |
Net yük sütunu, beş ve daha fazla dingilli bir tır için 40 tonluk sınırdan çekici ve dorse darası düşülerek hesaplanmış bir aralıktır. Kesin değer için aracın ruhsatında yazan boş ağırlık ve yükleme sonrası tartı esas alınır.
Standart tenteli dorse
Paletli genel kargo için kullanılan temel tiptir. İç uzunluk 13,6 metre, iç genişlik 2,47–2,48 metre, iç yükseklik modele göre 2,65–2,75 metredir; bu da yaklaşık 90 m³ hacim eder. Yan perdeler açıldığında forkliftle yandan yükleme yapılabilir.
Mega ve jumbo dorse
Mega dorsenin taban ölçüleri standart dorseyle aynıdır, iç yüksekliği ise 2,90–3,00 metreye çıkar ve hacim 100 m³ civarına ulaşır. Bu yükseklik, beşinci teker yüksekliğinin yaklaşık 950 mm’ye indirilmesiyle sağlanır (standart dorsede yaklaşık 1.150 mm); bu yüzden mega dorse, tır ölçüleri içindeki 4 metrelik yükseklik sınırını aşmamak için genellikle alçak şasili (lowliner) çekiciyle çekilir. Hafif ama hacimli yükler için tercih edilir.
“Jumbo” adı sektörde iki farklı araç için kullanılır: bazen mega dorse, bazen de kamyon ve römorktan oluşan yüksek hacimli katar. Kamyon ve römork düzeninde toplam uzunluk 18,75 metreye çıkabildiği için yükleme hacmi 125 m³’e, palet sayısı 38’e kadar ulaşabilir. Teklif alırken aracın hangisi olduğunu netleştirmek gerekir.
Frigorifik dorse
Yalıtımlı duvarlar iç ölçüyü küçültür: iç uzunluk 13,3–13,4 metre, iç genişlik yaklaşık 2,46 metre, iç yükseklik 2,60–2,65 metre civarındadır ve hacim yaklaşık 86–88 m³’e iner. Bir üreticinin standart frigorifik dorsesinde dara, soğutma ünitesi hariç yaklaşık 7,6 tondur; ünite ve kalın gövde nedeniyle net yük tenteli dorseye göre düşer.
Damperli dorse
Hafriyat, kum, çakıl ve maden gibi dökme yükler için kullanılır ve ölçüden çok hacimle anılır. Çelik kasalı modellerde kasa boyu yaklaşık 7–10,5 metre, hacim 22–32 m³ arasındadır; alüminyum gövdeli hacim modellerinde bu değer daha yüksektir. Kum ve çakıl gibi yoğun malzemede ağırlık sınırı kasa dolmadan dolar, bu yüzden yükleme tartıyla kontrol edilmelidir.
Açık kasa (platform) dorse
Tenteli dorseyle aynı 13,6 × 2,48 metrelik tabana sahiptir, ancak perdesi ve tavanı yoktur; bazı modellerde alçak yan kapaklar bulunur. Burada yükün kendisi de tır ölçüleri hesabına girer: yükün çıkabileceği yükseklik, 4 metrelik sınırdan dorse taban yüksekliği düşülerek bulunur. Çelik profil, boru, inşaat malzemesi ve vinçle yüklenen makineler için uygundur.
Lowbed dorse
Lowbed, platformu boyun kısmı ile arka dingil grubu arasında alçaltılmış ağır yük dorsesidir. Platform yüksekliği modele göre yaklaşık 0,75–0,90 metredir; üç dingilli uzayabilir bir modelde havuz boyu 9,24 metredir ve platform uzatılabilir. Alçak platform sayesinde yüksek iş makineleri yasal tır ölçüleri içinde kalabilir. Dorse tiplerini lowbed nedir yazımızda ayrıntılı anlattık.
Bir Tıra Kaç Euro Palet Sığar?
Euro palet 120 × 80 cm ölçüsündedir. 13,6 metrelik standart, mega veya açık kasa bir dorseye paletler enine üçer üçer dizildiğinde 33 adet sığar; enine ve boyuna dizilim karıştırılarak 34 palete çıkılabilir; Tırsan ve Schmitz Cargobull da kapasiteyi 34 Euro palet olarak verir. 120 × 100 cm ölçüsündeki endüstriyel (ISO) paletlerde bu sayı 26’dır.
Frigorifik dorselerde iç uzunluk 13,3–13,4 metreye indiği için kapasite genellikle 33 Euro palettir.
Palet planı yapılırken tır ölçüleri kadar ağırlık da kontrol edilmelidir. 33 paletle dolu bir tenteli tırda palet başına ortalama 750–800 kg, net yük sınırına ulaşmak için yeterlidir.
Tır Kaç Ton Taşır? Net Yük Nasıl Hesaplanır?
Tır ölçüleri hacmi, ağırlık sınırları ise taşınabilecek tonajı belirler. Bir tırın taşıyabileceği yük, yasal azami toplam ağırlıktan aracın darası (boş ağırlığı) çıkarılarak bulunur: net yük = azami toplam ağırlık − (çekici darası + dorse darası). Beş ve daha fazla dingilli bir tırda azami toplam ağırlık 40 tondur.
4×2 bir çekicinin boş ağırlığı donanıma göre yaklaşık 7,4–8 ton, standart tenteli dorseninki yaklaşık 6–7 tondur. Frigorifik dorse soğutma ünitesiyle, lowbed ise çelik yapısı ve dingil sayısıyla bu değerlerin belirgin biçimde üzerine çıkar.
Örnek: darası 8 ton olan bir çekici ile darası 6,5 ton olan tenteli dorse toplam 14,5 ton eder. 40 − 14,5 = 25,5 ton; yakıt ve ekipman payı da düşüldüğünde bu tır yaklaşık 25 ton yük alabilir. Darası 12,5 tonu bulan üç dingilli bir lowbedde ise aynı hesap 20 tonun altında bir sonuç verir.
Tek istisna konteyner taşımacılığıdır: 40 ft ISO konteyner taşıyan, üç dingilli çekici ve iki ya da üç dingilli yarı römorktan oluşan araçlarda sınır 44 tondur.
Kamyon kaç ton taşır?
Kamyonda da aynı mantık geçerlidir, yalnızca sınır dingil sayısına göre değişir: iki dingilli kamyonda 18 ton, üç dingilli kamyonda 25 ton (tahrikli dingili çift lastikli ve havalı süspansiyonlu araçlarda 26 ton), dört dingilli kamyonda 32 ton. Örneğin darası 12 ton olan dört dingilli bir damperli kamyon en fazla 20 ton yük alabilir. Kamyona römork takıldığında dört dingilli katarda 36 ton, beş ve daha fazla dingilde 40 ton sınırı uygulanır.
Sınırları Aşan Yükler: Gabari Dışı Taşıma ve Özel İzin
Tır ölçülerinden ya da ağırlık sınırlarından en az birini aşan bölünemez yükler (trafo, iş makinesi, tank, çelik konstrüksiyon gibi), karayolundan başka ulaşım imkânı yoksa Karayolları Genel Müdürlüğünden alınan izinle taşınabilir. Yönetmelik, yüklü araçlar için “Özel Yük Taşıma İzin Belgesi”, ölçüleri sınırı aşan yüksüz araçlar için “Özel İzin Belgesi” öngörür. Yüklü taşımada belge her çıkış için ayrı alınır ve güzergâhı, taşıma şartlarını ve zamanını gösterir.
İzin alınmadan ya da izin şartlarına uyulmadan karayoluna çıkan araç trafikten men edilir. Araç seçimi, güzergâh etüdü ve refakat planı bu yüzden birlikte yapılır; ayrıntıları gabari dışı yük taşıma ve ağır nakliyede yasal izinler yazılarımızda bulabilirsiniz. Mevzuatın güncel metnine Karayolları Trafik Yönetmeliği sayfasından ulaşılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir tır kaç ton alır?
Beş ve daha fazla dingilli bir tırın yüküyle birlikte azami ağırlığı 40 tondur. Bu sınırdan çekici ve dorse darası düşüldüğünde standart tenteli bir tır yaklaşık 24–26 ton, frigorifik bir tır yaklaşık 22–24 ton net yük alır. Kesin değer aracın boş ağırlığına bağlıdır; 40 ft ISO konteyner taşıyan uygun düzendeki araçlarda sınır 44 tona çıkar.
Tır ölçüleri dorse ile birlikte kaç metredir?
Çekici ve yarı römorktan oluşan bir tırın toplam uzunluğu en fazla 16,50 metre, genişliği 2,55 metre (frigorifik kasada 2,60 metre), yüksekliği yükle birlikte 4 metre olabilir. Bu tır ölçüleri içinde kullanılan standart bir dorsenin iç ölçüleri ise yaklaşık 13,6 metre uzunluk, 2,48 metre genişlik ve 2,65–2,75 metre yüksekliktir.
Tenteli bir dorseye kaç Euro palet sığar?
13,6 metrelik standart tenteli dorseye 120 × 80 cm ölçüsündeki Euro paletten 33 adet sığar; enine ve boyuna dizilim karıştırıldığında 34’e çıkılabilir. 120 × 100 cm’lik endüstriyel paletlerde kapasite 26’dır. Frigorifik dorselerde iç uzunluk biraz daha kısa olduğu için kapasite genellikle 33 Euro palettir.
Mega dorse ile standart dorse arasındaki fark nedir?
İki dorsenin taban ölçüleri aynıdır; fark iç yüksekliktedir. Standart tenteli dorsede iç yükseklik yaklaşık 2,65–2,75 metre, mega dorsede 2,90–3,00 metredir. Böylece hacim yaklaşık 90 m³ yerine 100 m³ civarına çıkar. Mega dorse, 4 metrelik yükseklik sınırını aşmamak için genellikle alçak beşinci tekerli (lowliner) çekiciyle kullanılır.
Tır ölçüleri ve ağırlık sınırları, her yük için önce doğru aracı seçmeyi gerektirir: sınırlar içinde kalan yüklerde uygun dorse tipi yeterlidir, ölçüyü ya da tonajı aşan parçalar ise ağır nakliye ve proje taşımacılığı planlaması ister. Kocaeli Körfez merkezli Özge Lojistik olarak 30 yılı aşkın tecrübemizle yükünüze uygun aracı ve izin sürecini birlikte planlayabiliriz; teklif için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
