News

Incoterms, uluslararası ticarette alıcı ile satıcı arasındaki teslim koşullarını, masraf ve risk paylaşımını standart kısaltmalarla tanımlayan uluslararası ticaret kurallarıdır. Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan bu kurallar, “malın nereye kadar kimin sorumluluğunda taşınacağı”, “nakliye ve sigorta masrafını kimin ödeyeceği” ve “riskin hangi noktada el değiştirdiği” gibi soruları net bir dille yanıtlar. Böylece farklı ülkelerden taraflar, aynı üç harfli kod üzerinden hiçbir yoruma yer bırakmadan anlaşabilir.

Incoterms Nedir ve Ne İşe Yarar?

Dış ticarette en sık yaşanan anlaşmazlıklar, tarafların “teslim” kavramını farklı anlamasından doğar. Incoterms kuralları tam da bu belirsizliği ortadan kaldırmak için geliştirilmiştir. Her kural; taşıma masrafının, sigortanın, gümrük işlemlerinin ve hasar riskinin hangi tarafta olduğunu açıkça belirler.

Bu kurallar bir satış sözleşmesinin yerine geçmez; onu tamamlar. Malın mülkiyetinin ne zaman geçtiğini ya da ödemenin nasıl yapılacağını düzenlemez. Yalnızca teslim, masraf ve risk konularına odaklanır. Bu yönüyle Incoterms, uluslararası taşımacılığın ortak dili sayılır.

Güncel sürüm olan Incoterms 2020, 1 Ocak 2020’de yürürlüğe girmiştir ve toplam 11 kuraldan oluşur. Sözleşmelerde hangi sürümün kullanıldığının (örneğin “FOB Istanbul Incoterms 2020”) mutlaka belirtilmesi gerekir.

Incoterms kuralları yaklaşık on yılda bir gözden geçirilir. Eski sürümler otomatik olarak geçersiz olmasa da, güncel ticari pratiği en iyi yansıtan sürüm 2020’dir. Tarafların hangi sürüme atıf yaptığını yazması, ileride “hangi kural geçerliydi” tartışmasını baştan önler.

Incoterms 2020 Kaç Gruba Ayrılır?

Incoterms 2020 kuralları iki ana kategoride toplanır. Bu ayrım, taşıma modunun seçiminde yol gösterici olur.

• Tüm taşıma türleri için geçerli olanlar: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP. Bunlar kara, hava, deniz ve çok modlu taşımaların hepsinde kullanılabilir.
• Yalnızca deniz ve iç suyolu taşımaları için olanlar: FAS, FOB, CFR ve CIF. Bu kurallar, malın gemi küpeştesi üzerinden teslimini esas aldığı için yalnızca su yolu taşımalarında kullanılmalıdır.

Yaygın bir hata, konteyner yüklerinde FOB veya CIF kullanmaktır. Konteyner limanda terminale teslim edildiği için bu tür yüklerde FCA veya CIP daha doğru bir tercihtir.

Bu iki grubu ayırt etmenin pratik yolu, teslim noktasının niteliğine bakmaktır. Eğer mal fiziksel olarak geminin bordasında ya da güvertesinde teslim ediliyorsa deniz kuralları uygundur. Terminalde, konteyner sahasında veya bir taşıyıcıya elden teslim söz konusuysa tüm modlara açık kurallar tercih edilmelidir.

En Çok Kullanılan Incoterms Kuralları

Uygulamada bazı Incoterms kuralları diğerlerinden çok daha sık karşımıza çıkar. Başlıcaları şöyledir:

• EXW (Ex Works – İş Yerinde Teslim): Satıcının sorumluluğu en azdır; malı kendi tesisinde hazır eder, tüm taşıma ve risk alıcıya aittir.
• FCA (Free Carrier – Taşıyıcıya Masrafsız): Satıcı malı, alıcının belirlediği taşıyıcıya belirtilen yerde teslim eder ve ihracat gümrüğünü yapar.
• FOB (Free On Board – Gemi Bordasında Teslim): Satıcı malı gemiye yükler; bu andan itibaren risk alıcıya geçer. Yalnızca deniz taşımasında kullanılır.
• CFR (Cost and Freight – Masraf ve Navlun): Satıcı navlunu öder ama risk yüklemeyle alıcıya geçer.
• CIF (Cost, Insurance, Freight): CFR’ye ek olarak satıcı asgari düzeyde deniz sigortası da yaptırır.

Bu kurallar arasındaki en kritik ayrım, masrafı ödeyen taraf ile riski taşıyan tarafın her zaman aynı olmamasıdır. Örneğin CFR ve CIF’te satıcı navlunu ödese de risk çoktan alıcıya geçmiştir.

Bunların yanında CPT (Carriage Paid To) ve CIP (Carriage and Insurance Paid To) kuralları da sıkça kullanılır. Bunlar CFR ve CIF’in çok modlu taşımaya uyarlanmış karşılığıdır; deniz yerine kara, hava ve demiryolu dâhil her modda uygulanabilir. Konteyner sevkiyatlarında bu iki kural, deniz odaklı FOB ve CIF’e göre çok daha doğru bir tercihtir.

D Grubu Kuralları: DAP, DPU ve DDP

“D” ile başlayan kurallar, malın varış ülkesinde teslim edildiği ve satıcının sorumluluğunun en yüksek olduğu grubu oluşturur.

• DAP (Delivered At Place – Belirlenen Yerde Teslim): Satıcı malı, varış noktasında araç üzerinde boşaltmaya hazır teslim eder; boşaltma alıcıya aittir.
• DPU (Delivered at Place Unloaded): DAP’ten farkı, satıcının malı boşaltarak teslim etmesidir. Incoterms 2020 ile eski DAT kuralının yerini almıştır.
• DDP (Delivered Duty Paid – Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim): Satıcının sorumluluğu en yüksektir; ithalat gümrüğü ve vergiler dâhil her şeyi üstlenir.

DDP, alıcı için en rahat kural olsa da satıcı açısından yabancı bir ülkenin gümrük ve vergi süreçlerini yönetmeyi gerektirdiği için dikkatli değerlendirilmelidir.

D grubu kuralları, satıcının varış ülkesine kadar tüm süreci taahhüt etmesi anlamına gelir. Bu, alıcıya “kapıda teslim” rahatlığı sağlarken satıcının maliyet ve gecikme riskini üstlenmesini gerektirir. Bu yüzden D grubu, genellikle varış ülkesindeki süreçlere hâkim ya da güçlü bir lojistik iş ortağına sahip satıcılar tarafından tercih edilir.

Incoterms Seçerken Nasıl Karar Verilir?

Doğru Incoterms kuralı, tarafların deneyimine, taşıma moduna ve maliyet-risk tercihine göre belirlenir. Karar sürecinde şu adımlar izlenebilir:

1. Taşıma modunun deniz mi yoksa çok modlu mu olacağı belirlenir.
2. İhracat ve ithalat gümrük işlemlerini hangi tarafın yöneteceğine karar verilir.
3. Nakliye ve sigorta masrafını kimin üstleneceği kararlaştırılır.
4. Riskin hangi noktada devredilmesinin istendiği netleştirilir.
5. Seçilen kural, sürüm ve yer adıyla birlikte sözleşmeye yazılır.

Tecrübeli bir lojistik iş ortağı, bu seçimin işletmenin lehine yapılmasına yardımcı olur. Yanlış seçilen bir kural, öngörülmeyen masraflara ya da beklenmedik risklere yol açabilir.

Seçimde tarafların pazarlık gücü de rol oynar. Genellikle ihracatçı, kontrolü elinde tutmak için taşımayı üstlenmeyi (C veya D grubu) tercih ederken; deneyimli bir ithalatçı, kendi taşıma ağını kullanarak maliyeti düşürmek için EXW veya FCA’yı seçebilir. Doğru karar, her iki tarafın da güçlü olduğu alanlara göre şekillenir.

Incoterms Kullanmanın İşletmeye Faydaları

Doğru seçilmiş bir Incoterms kuralı, dış ticaretin öngörülebilirliğini artırır. Taraflar en baştan kimin neyi ödeyeceğini ve riskin nerede devredileceğini bildiği için sürprizlerle karşılaşma olasılığı azalır.

Bu netlik, fiyatlandırmaya da yansır. Satıcı, teklifini hangi masrafları içerdiğini bilerek verir; alıcı da toplam maliyeti daha sağlıklı hesaplar. Böylece pazarlık, belirsizlik üzerine değil somut sorumluluk dağılımı üzerine kurulur.

Ayrıca ortak bir dil kullanmak, farklı ülkelerdeki gümrük, banka ve sigorta kurumlarıyla iletişimi kolaylaştırır. Akreditif ve belge süreçlerinde Incoterms’e yapılan atıf, işlemlerin daha hızlı ilerlemesini sağlar.

Incoterms Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Incoterms kuralları güçlü bir araç olsa da yanlış kullanıldığında sorun kaynağına dönüşebilir. En yaygın hatalardan biri, kuralın yanında teslim yerini net belirtmemektir; “FCA” değil “FCA İzmit Limanı” gibi tam bir tanım yazılmalıdır.

Sigorta konusunda da yanılgıya düşülmemelidir: yalnızca CIF ve CIP kurallarında satıcının sigorta yükümlülüğü vardır; diğerlerinde taraflar sigortayı ayrıca kararlaştırmalıdır. Ayrıca Incoterms, malın mülkiyet devrini düzenlemediği için ödeme ve mülkiyet konuları sözleşmede ayrıca ele alınmalıdır.

Konteyner ve çok modlu taşımalarda deniz kurallarını (FOB, CIF) zorlamak yerine FCA ve CIP tercih edilmelidir. Bu ayrıntılar, hem masraf hem de sorumluluk açısından büyük fark yaratır.

Son olarak Incoterms, gümrük ve navlun sürecinin yerini tutmaz; onları tamamlar. Kural doğru seçilse bile taşımanın fiilen organize edilmesi, belgelerin hazırlanması ve gümrük işlemlerinin yürütülmesi gerekir. Bu nedenle deneyimli bir lojistik iş ortağıyla çalışmak, seçilen kuralın pratikte sorunsuz uygulanmasını sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Incoterms 2020 ile 2010 arasındaki en önemli fark nedir?

En dikkat çekici değişiklik, eski DAT kuralının yerini DPU’nun almasıdır. Ayrıca FCA’da konşimento üzerine “on board” notu düşülebilmesi ve CIP için daha yüksek sigorta teminatı gibi güncellemeler yapılmıştır.

Incoterms yasal olarak zorunlu mudur?

Incoterms kuralları kendiliğinden zorunlu değildir; ancak taraflar sözleşmede bir kurala atıf yaptığında o kural bağlayıcı hale gelir. Bu yüzden hem kuralın hem de sürümün açıkça yazılması gerekir.

FOB ile CIF arasındaki fark nedir?

FOB’da satıcı malı gemiye yükler ve masraf ile risk orada alıcıya geçer. CIF’te ise satıcı navlunu ve asgari deniz sigortasını da üstlenir, fakat risk yine yükleme anında alıcıya devredilir.

Konteyner taşımalarında hangi Incoterms kuralı kullanılmalı?

Konteyner yükleri terminale teslim edildiği için FOB veya CIF yerine FCA ve CIP kuralları önerilir. Bu kurallar, riskin gerçekçi teslim noktasında devredilmesini sağlar.

Doğru teslim koşulunu seçmek, sevkiyatınızın maliyetini ve güvenliğini doğrudan etkiler. Deniz sevkiyatlarınızda gemi acenteliği hizmetimiz ve konteyner taşımacılığı çözümlerimizle sürecin her adımında yanınızdayız. Incoterms seçiminden gümrük ve navlun planlamasına kadar tüm sorularınız için Özge Lojistik ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.